Expositie: WIE WIJ ZIJN - WIE ZIJN WIJ

Door corona is de vraag naar kunst en de behoefte aan creatieve reflectie erg veranderd. De Almeerse beeldend kunstenaar Ninette Koning en auteur Maria van Daalen spelen hier op in door op een ludieke wijze contact te zoeken met de bewoners van Almere.

Twee verschillende disciplines in de kunst die samenwerken en zich door elkaar laten inspireren zie je wel vaker. Dit wordt nu geïntensiveerd door verbinding te zoeken met ‘willekeurige’ bewoners van Almere die de kunstenaars met hun filosofische vragen aan het werk zetten. Iedereen (jong en oud in ieder geval uit Almere) kan een filosofische vraag insturen naar de kunstenaar en auteur. Elke dag werd er één vraag uitgekozen waar zij een werk en een gedicht voor maakten. De kunstwerken delen wij hieronder in een online expositie. 

Je kunt de kunstwerken ook, via de ramen, zien in de entree van bibliotheek Stad. Mocht je toch in de buurt zijn ...


#1 ‘Wat is succes?’

Stel, het is herfst, de kou druipt van de takken,
je spit de grond om, je plant een appelboom.
Hij, of is het zij, nog kaal, waaiert met schroom
dunne wortels uit, vermoed je. Naast het strakke

paaltje dat zwaar en rechtlijnig makkelijk
de trillende stam stut, denk je de droom
van bloesem terwijl de winter nog komen
moet. Je hand voelt wat je het liefste wilt pakken,

die eerste appel. De regen valt nu in
bakken uit de hemel, even streel je een
zachte jonge bast, de belofte van geur

wuift langs je neusvleugels, stelt je niet teleur
maar opent je mond voor een woord dat je kunt
kauwen, dit ontwikkelt zich, is zelf de zin.

Dit kunstwerk is gemaakt naar aanleiding van de vraag 'Wat is succes?'

Een paar filosofische gedachten van Ninette bij deze vraag:

Door de eeuwen heen is succes verschillend gewaardeerd. Het belang van wijsheid en innerlijke groei verschoof naar het belang van macht en geld en dat verschuift weer naar wijsheid en innerlijke groei. Een doorgaand proces waar in de ene periode een zaadje wordt geplant voor de volgende periode. De grenzen van het succes van macht en geld zijn voor velen wel bereikt. Voor natuur, milieu en duurzaamheid zijn macht en geld geen succes.

#2 ‘Veerkracht?’

Nog niet… of… nú! De rondkijkende lijster
vliegt op, dramatisch, met achterlaten van
de aangevreten appel, halfopen, hangt
aan een dun steeltje aan het boompje, wijst er

op dat eten en gevaar vaak niet bijster
goed samengaan, maar de drukte van belang
op de grond logenstraft dat. Vink, vrouw en man,
tussen de mussen, de tortelduif verrijst

als een feniks uit het zand, met zacht gekoer
duikt een tweede in de melee en het stof
stuift op, eksters schreeuwen, niemand luistert hoor,

ook de grootste snavels eten gewoon door.
Tenslotte prevaleert het evenwicht, plof!
valt de appel. Al wat leeft en groeit is voer.

Dit kunstwerk is gemaakt naar aanleiding van de vraag 'Veerkracht?'

Een paar filosofische gedachten van Ninette bij deze vraag:

Het vermogen je eigen vorm te houden. Zorgdragen voor je ziel. Marcus Aurelius: terugtrekken in je ziel om je volkomen gerust te voelen ‘innerlijk op orde zijn’. Tegenslagen kunnen pareren. Omgaan met licht en donker en ‘ruis’ in je leven of je hoofd.

#3 ‘Wat is de gulden middenweg?’

Evenwicht gaat ten koste van twee kanten.
Er valt plof! een appel, kijk, die ligt daar zacht.
Newton wordt wakker, noteert de zwaartekracht,
komt dan met moeite overeind, zijn hand en

overjas vol modder, niets voor niets, want de
openbaring moet natuurlijk betaald, lacht
hij, hier heeft de hele wereld op gewacht!
Bij het weglopen vertrapt hij wat planten

en onder zijn voeten draait de wereld door
tussen planeten en sterren, een mus wast
zich met zand en pikt een appelpitje mee,

de buizerd roept iets dat Messiaen eeuwen
later achter de piano… de tijd staat stil, last
een da capo al fine in, een en al oor.

*voor mijn broer Machiel

Dit kunstwerk is gemaakt naar aanleiding van de vraag 'Wat is de gulden middenweg?'

Een paar filosofische gedachten van Ninette bij deze vraag:

Aristoteles (384 - 322 v.Chr.): de deugd ligt in het midden van twee ondeugden. Is de gulden middenweg het hoogst haalbare; het pure potentieel? Of is het juist de middelmatigheid?

#4 ‘Wat is oneindig?’

Met de afstanden tussen de planeten
en sterren als intervallen werd muziek
de schaal van de kosmos, een staaltje uniek
handwerk in ‘sferen’, cirkels, afgemeten

door de Maker, denken we over weten
zonder rafelrandjes, alsof het publiek
niet zelf zingt, klapt, danst! Vanaf nu naar antiek
en terug naar de adem, weer het vergeten

geluid van de merel, kalm neergestreken
tussen de gevallen vijgen, uitgehold
nog zoet, het duizelt een enkele sluipwesp

op zoek naar bladluizen, zijn die ook getest
door de mieren, hoor hoe de miljoenpoot holt
over de appel die stil ligt, al weken.

Dit kunstwerk is gemaakt naar aanleiding van de vraag 'Wat is oneindig?'

Een paar filosofische gedachten van Ninette bij deze vraag:

Is je ziel oneindig? Staat de tijd stil in oneindigheid? Kan je alleen door eindigheid oneindigheid ervaren? Iets wat in de buurt komt van het ervaren van oneindigheid is als ik de zee en de lucht in elkaar zie overgaan, transparantie heeft daar ook mee te maken. 

Een gevoel van ruimte.
Een gevoel van mogelijkheden.
Een gevoel van sereniteit.

#5 ‘Is kunst ook kunst als er niemand naar kijkt?’

Ergens wortelt onder dorre bladeren
zo’n klein appelpitje, hoe kan het dat daar
een hele boom uit komt! Ik bedenk het, maar
kijk eens in de tuinen van Almere, ga

er wandelen, buig je over de aarde,
het oude schip in de grond, de vindplaats waar
de jager een stenen mes hanteerde, klaar
om op te springen bij het vuur, schaterend

nu het kind dat de buurman op de arm draagt
de handjes uitsteekt en zingt. Buiten adem
staat de bleke maan boven de Lage Vaart,

loopt de miljoenpoot stapje voor stapje naar
de pikkende snavel, hier ben ik, samen
maken we leven. Antwoord ook wie niet vraagt.

Dit kunstwerk is gemaakt naar aanleiding van de vraag 'Kan kunst bestaan als het niet wordt gezien?'

Een paar filosofische gedachten van Ninette bij deze vraag:

Ik vervang in deze zin het woord kunst door natuur, zee, de mens, een aardworm. Kunst en filosofie zetten aan het denken, als je kunst maakt zet dit je aan het denken over de wereld, over jezelf, over de anderen.

Ik zie de zee niet vaak, maar denk er vaak aan.
Ik zie niet alle kunst die ik graag zou zien, maar denk er wel aan.
Ik denk eraan.
Dus het bestaat?

#6 ‘Hoe kan ik mezelf kennen?’

Dezelfde miljoenpoot weet precies wie hij
is, maar hij piekert er niet over om uit
te leggen dat hij eet tot hij zelf de buit
is. Ook de glanzende keizersvlieg strijkt blij

neer op de kapotte naaktslak, ziet voorbij
aan het stralend knalgele boerenwormkruid,
zijn eigen kleur, groen, als een scarabee, sluit
bijna naadloos aan bij de tuin. Allebei

staan ze stevig, zijn ze bezig iets weg te
werken dat misschien overbodig is, veel
gaat verloren, dat mag, dat is prachtig. Later

fietst er een buurjongen langs die hardop praat
in zijn smartphone tegen een bewegend beeld
van dat meisje, wie is ze toch, met vlechten.

Dit kunstwerk is gemaakt naar aanleiding van de vraag 'Hoe kan ik mezelf kennen?'

Een paar filosofische gedachten van Ninette bij deze vraag:

Kan je jezelf in vrijheid vormgeven of zit alles al vanaf je geboorte in je?

Een levenslange zoektocht door de lagen van je bewustzijn.
Laag na laag ploeter je door modder of zweef je door ruimte, licht en kleur 

Hoe zou je iemand anders kunnen zijn?

Gerrit Komrij: ‘Je bent wat je niet kunt kwijtraken’. 

#7 'Welke kansen biedt ons deze ‘pauze-tijd’?'

Recht loopt de lijn door de tuin: omgespitte
grond is niet beijzeld, warme oeverwal
naast een flink bevroren oppervlak, dat zal
de bedding van de oude Eem zijn, het wit

strak naast het zwart. Ik zie de rivier die dit
draagt kalm verder stromen in het diepe dal
van de tijd onder mijn voeten. Overal
is het boven of onder water, bidt de

wintergast, een vermoeide reiger die staart
in de vijver, stil in het nu. Het scherpe
zicht op die ene goudvissenvin, hij schreeuwt…

…oh nee, de buurjongen! wappert als een meeuw
onderweg naar haar huis op die knerpende
fiets, vindt snel de goeie richting, maakt dan vaart.

Dit kunstwerk is gemaakt naar aanleiding van de vraag 'Welke kansen biedt ons deze ‘pauze-tijd’?

Een paar filosofische gedachten van Ninette bij deze vraag:

Een beetje donkere periode waarin veel tijd is voor zelfreflectie en in jezelf keren op zoek naar wezenlijke vragen en misschien wat antwoorden.

Broeden
Ontkiemen
Laten groeien
Hoop ook, voor nieuwe ideeën, nieuw leven 

#8 ‘Denkt een dier ook ‘ik ben een dier’?’

Er staat een man buiten die telefoneert
en wijdse gebaren maakt, de buurman kijkt
verstoord om, loopt naar zijn auto, rijdt gelijk
weg. Het meisje met de vele vlechten veert

mee met de wind die de hoek om komt en weer
richt de miljoenpoot zich op, sterk, in een blijk
van herkenning. ‘Dag beessie’, zegt ze, ‘waar reik
je…?’ Taal wordt gewist tot geluid van verkeer

nu jouw ik en mijn ik door elkaar raken,
wie weet welk dier ik ben, misschien een vlinder
die waait langs het raam waar het kindje nog zwaait

naar een blinkend achterlicht. Zonder lawaai
breekt de zon door. Het geluk van de vinder
is met de kunstenaars, mensen die maken.

Dit kunstwerk is gemaakt naar aanleiding van de vraag ‘Denkt een dier ook ‘ik ben een dier’?’

Een paar filosofische gedachten van Ninette bij deze vraag:

De ‘ik’ uit de antroposofie die mensen hebben, hebben dieren die ook, en de natuur?
Is deze ‘ik’ je ziel?
Dieren en de natuur hebben misschien wel een grotere wijsheid in zich dan de mens.
Is die ‘ik’ dan wel zo fijn om te hebben?

Er is een scheidingslijn ontstaan tussen mens en natuur, veroorzaakt door deze ‘ik’, terwijl er alleen verbondenheid zou moeten zijn.

#9 ‘Hoe onderzoek je het persoonlijke dilemma…?’

Veren opgezet wikt en weegt de ekster
of een sprong in de diepte loont, de tuin in
of onzeker blijven hippen in de kruin
van de appelboom. Een appel is lekker

maar die vetbol, kapot gevallen, hij rekt er
zijn nek voor uit, schiet alsnog met een schuine
duik langs een enkele mus die maar zuinig
opzij gaat. Bij het minste geluid vertrekt

de zwart-witte boodschapper weer. Overlegt
een vogel ooit met een andere vogel,
‘wat denk jij ervan’? Socrates wandelt langs

de Stoa, kent het dilemma, niet de angst
voor de dood, ‘blijf vragen’, het is mogelijk
dat juist met aarzelen alles is gezegd.

Dit kunstwerk is gemaakt naar aanleiding van de vraag ‘Hoe onderzoek je het persoonlijke dilemma…’

Een paar filosofische gedachten van Ninette bij deze vraag:

Hoe moet je zoeken, hoe kan je zoeken…
Op zoek naar helderheid, waar is evenwicht, waar is vrijheid?
Instinct.
Eerst terug naar de oerkracht bij jezelf en van daaruit verder, een fragiele balans.

Liefde en mededogen voor de medemens, warmte

#10 ‘De zin van het leven in relatie tot de duur ervan’

Onder de vijgenboom ligt het kleine ei
van de tortelduif in dunne stukjes, wit
en zo leeg, door het gammele nest valt dit
uit als een beeld, het is weggaan of blijven,

kauwtjes die vanmorgen rumoerig kijven,
net iets te hard praat de buurjongen, hij zit
half op de fiets, een voet op de stoep, het wit
van één draad die er twee is, verbindt hen, zij

met haar dansende vlechten lacht om de bling
van zijn phone, allebei een oortje in, zegt
Socrates, ‘aarzelen’, hij knipoogt naar me

vanachter de zuil waar hij langs loopt, waarna
hij afdaalt, de stad in, hij is onderweg
naar een groot feest en de drank van de scheerling.

Dit kunstwerk is gemaakt naar aanleiding van de vraag ‘De zin van het leven in relatie tot de duur ervan’

Een paar filosofische gedachten van Ninette bij deze vraag:

Een beetje donkere periode waarin veel tijd is voor zelfreflectie en in jezelf keren op zoek naar wezenlijke vragen en misschien wat antwoorden.

Broeden
Ontkiemen
Laten groeien
Hoop ook, voor nieuwe ideeën, nieuw leven 


Ninette Koning (1962)

Na haar opleiding Monumentale Vormgeving aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag en als lid van de Nederlandse Kring van Beeldhouwers heeft Ninette Koning zich ontwikkeld als een kunstenaar die met onorthodoxe materialen en ontwerpen in binnen- en buitenland menig beschouwer aangenaam verrast met haar site-specific werk. Het werk van Ninette Koning gaat over de relatie van de natuur op de mens en vice versa, over het verstrijken van tijd en vergankelijkheid. In haar atelier in Almere zoekt zij in een chaos aan natuurlijke materialen en verf in haar collages naar de kracht van de eenvoud.

Maria van Daalen (1950) (foto: Titia Hahne)

Maria is auteur, publiceerde 8 dichtbundels, een verhalenbundel en haar werk verscheen in vele tijdschriften. Maria is drs. Nederlandse taal- en letterkunde. Ze maakt een vertaling van het beroemde Gruuthusehandschrift. Een bloemlezing verscheen al eerder: Liefde, leven en devotie. Maria is ook een manbo asogwe, vodou-priesteres en was adviseur voor Tropenmuseum, Afrika Museum, en Museum Volkenkunde. Ze schrijft een boek over vodou (en Haïti), werkte mee aan de literaire festivals Winterschrift en No[o]rdschrift, De Langste Dag en het programma het Spreek Uur en ze doceerde Creative Writing aan de Rijksuniversiteit Groningen en Schrijversvakschool Amsterdam.

Foto: Titia Hahne